Stand vom 3.7.2ßß1 Dass bunte magaziin füür Anwänder . . . . . . . . . . |
| Dass noisste shteet forn!!! |
| "Tal, Saal, Strahl" Soo geet doitshe rächtshraibunn! Weem dass zuu dum, zuu aloogish - ooda zuu shwiirich isst, deer shraibe Foondoitsh! Hiir shraipt sich das lanne a imer aa: taal, saal, straal !. |
| Graisenmai Wiider mai, deer mai isst gekomen ... Fiilaicht füür mich zum läzten maal. (Fiilaicht aaber füür dich, jünnlinn!) Deer Mai , dass isst deer gefäärliche, shlakfärtige moonat, in deem nicht nuur dii feerde, sondärn auch dii bäume aussshlaagen. Isst aless forbai im mai? Warte nuur balde ... Wass folkt? Siichtuum - laicht mööglich; tood - ganz gewiss (Morss zärta ...). Gewiss isst auch: Jeedess Jaar sint wiir ale ain jaar älter, ain jaar deem ände nää'er, fom säuklinn biss zum Graiss. Unt jeede sekunde kan ess füür jeeden auss sain: dain faländess flukzoik, ain ganz främdess flukzoik, irgänt ätwass faländes, dass shweer genuuk isst, ain besofener ooder ainnikender Kraftfaarer, dii Kuugel ainess "wältfärbässerärss", deer kiler in diir, sekundenhärztoot ooder soo. Juuwat wiiwere! Eersstmaalss haabe ich hiir latain foonish geshriim: morss zärta füür "mors certa" unt juuwat wiiwere füür iuvat vivere. Weer dass inss doitshe üübasäzt haam wil, suuche äss sich in mainen latainishen reedewändunnen herauss! (110508) |
| Reformiiren in
pärmanänz! Weer sol sich daa noch durchfinden? Dass ändern oone ände ärleedikt auf dauer jeede gereegelte rächtshraibunn. Unsa shwacha, zaama toleranzshtaat ärliikt auch hiir deer totaalen fraihait. Jeeda kan, wii eer wil. - Auch guut!. Daa ales jäzt deem gewinstreeben diint unt ungeordnet isst, liigt dii famuutunn naa, dass dii lobi deer ach soo fazwaifält shtöönenden shuulbuuchfärlaage diiss geshee'en fördärt unt stüzt. Shuulbüücher, Wörterbüücher müssen sofort wiida aingeshtampft weerden un weerden ärnoit färkauft. Jaa aigäntlich muss dass füür dii ganze fachliteratuur ooder gaar auch füür dii bäletrisstik aler zaiten gälten. Weer maak, jaa weer kan Gööte noch auf altdoitsh leesen? (2.3.06) |
Dass Magaziin Foonmikss diint - deer übunn im Foondoitsh-leesen. Daazuu
änthält äss aine raie klainär Artiikel üüba ale
mööklichen geegenstände, untärhaltsaam unt beleeränt.
Sii handäln nicht shpeeziäl fon Foon. Dän äss isst
wichtich, foonii auf ale geegenshtände anzuwänden unt wörter
auss alen gebiiten zuu leesen. |
Zuur Ärinerunn unt füür dii, dii äss noch nicht wissen:Foondoitsh isst kain gropdoitsh,sondärn deer
färsuch, |
Ain bisschen ainleesen, dan geet dass shoon unt macht shpaass! |
Disaasster deer rächtshraipreform -Triumf füür Foondoitsh?Plözlich muss andärss geshriim weerden alss
äss durch lanne traadizjoon üüberkomen isst unt in deer
nazjoonaalliteratur, alen bissheerigen fach- unt leerbüüchärn
unt im tääklichen shriftfärkeer sainen niidershlaak gefunden
hat,andärss alss man in deer shuule gelärnt hat unt shraiben musste,
wän man aine guute noote nach hause brinnen, nicht zuu deen dumen unt
ungbildeten zäälen wolte - mit hoo'er bedoitunn füür
beruufliches fortkomen unt gesälshaftliche unt pärsöönliche
akzäptanz. (Weer mak aine(n) hairaaten, dii/ deer mit deer
rächtshraibunn auf deem kriikssfuuss shteet? |
|
Zuu weenich leeseshtof? Besuuchen Sii dii samlunn fon täksst(ausshnit)en ! |
| Lanne geplaant rundet nuun dass "magaziin"
FOONMIKSS maine preesäntaazjoon däss Fonndoitschen ap. Dass ale iire
shtüke ärshiinen sint - deen bässten überblik
darüüber giipt dass Foonmenüü -
haisst nicht, dass sii nicht ärwaitert, aussgebaut unt
färbässert weerden. Wäärent deer Miniduuden foorneemlich
wäksst, wirt sich diises magaziin färändern. Noie
baiträäge weerden alte aplöösen. (Äntnomenen alte baiträäge weerden zuugännlich arhhiiwiirt). Neeben kurzen ausslassunnen zuu shpeeziälen fraagen däss Foondoitsh shteen apwäksslunnssraiche unterhaltände mini-artiikel untershiitlichster teematik, aaber natüürlich ale in Foon geshriiben. Sii biiten nicht nuur aine auflokerunn däss ätwass trokenen täksstess, sondärn dii mööklichkait dii saite zu ilusstriiren. (Zuu Fooni sälpsst falen miir nicht fiile bilder ain.) Hiir kan sich Foon in alerlai wissenssgebiiten daarstälen. Wörter tauchen auf, dii in rain shprachlichen Ärörterunnen nicht begeegnet wäären. Daafüür see'e ich fässte, ima wiiderkeerände rubriiken foor, dii inhaltlich ap unt zuu wäksseln (solen) wii briifmarken, autoogeshichte, wapen, perigrame, fraktaale. See'en Sii sälpsst! Wän sii maine Saiten känen, weerden Sii färshtee'n, dass ich laider nuur sälten daazuu kome, forsäzunnen zuu färfassen. |
Raim unt gedicht in FoondoitshDa der raim meer fooneetish alss ortograafish definiirt isst,
blaipt er in Fooni ärhalten unt wirt sogaar durch glaichshraibunn
härfoorgehooben: dii sich raimenden wörter Tor,
Rohr, Moor werden toor, roor,
moor..
Diises baumss blat, deer fon ossten |
| Soogaar färnseeshprächer haaben
hoitzuutaage oft aine soo shlime aussshprache, dass äss iinen fiillaicht
auffiile, wän sii dass lautgetroi foondoitsh shriiben. Foon ärziit zum bewussten shprächen. |
Kneeke- ooder Knäkebroot ?Fiile (besondärss ossiiss ?) saagen Kneekebroot. Auch dii Burger Firma wil äss soo geshprochen haaben. Äss klinnt wool fainer unt foorneemer alss dass rüüde knaken iiress produktess. Aaber ainzusee'n isst äss nicht. Knäke komt oone zwaifel fon knaken unt nicht fon ainer besonderen supsstanz Kneeke (wii "Kneete") ooder der sältsaamen aigennaamenaussshprache aines härn Kneeke.Woorum äss aaber aigentlich geet, isst, dass Foondoitsh nicht ausspraachenormiiränt auftrit. Dii richtiige ausspraache isst aine andere sache, ätwa deer wort'heerkunft, unt liikt glaichsaam shoon foor Fooni. Foondoitsh gipt nuur wiider, wii ainer äss (in diisem fale) shrpicht, sai äss nuun richtich ooder falsh. Weer kneekebroot saakt, shraipt kneekebroot, weer knäkebroot saakt. shraipt knäkebrot. (Ich pärsöönlich saage unt shraibe knäkebroot. )(21.3.04). Foon ärziit zum bewussten shprächen. |
BRIIFMARKENZuläzt waar hiir dii reede fon mainer zusamenstälun fon Bärliin-briifmarken. Dazuu noch ain aktuäller hinwaiss: Im foajee deer shtändiigen ausstälunn "The sstorii of Belin" am Kuurfürsstendam 206 wirt zuur zait aine sondershau "Bärliineer geshichte auf briifmarken" mit 70 färgröösserten reeproodukzjoonen gezaikt. (geöfnet tääklich fon 10 biss 20 uur) (23.7.04) |
|
Waitsicht ooder Färnsee-Foorläufer ?Teeo(o)door Fontaane [Theodor Fontane] (1819 - 1898), ain proofunder käner fon Bärliin unt Brandenburk, deem alärdinnss ap unt zuu doch ain klainer irtuum unterliif, mainte, dass man anfann däss 19. jaarhundärts fon Tämpälhoof dass sharlotäönburger shloss see'n konte. Irte eer, deer aine zaitlann sälpsst in Tämpelhoof gewoont hate, auch hiir? Fasst möchte man äss mainen. |
| Ain laut deer Bärliiner muntart,
deer sonsst fasst üüberal feelt ist das g in fraage, taage,
saage, auge (ooge), Äss isst kain j und kain ch, sondärn
irgäntwass dazwishen. Fooneetish kan äss als nortdotshes
zäpfchen-r bezaichnet weerden. Deea untashiit zu j wirt doitlich in "aine
fraage jeshtält". Dass haisst, eer trit nach kurzäm wooka nur im wort
auf nicht im anlaut. Im Heebrääishen wirt dass sspiirantishe g (Gimel ohne Dagesh) so aussgeshprochen unt als ³ transskriibiirt.. Im foondoitshen reegelwärk haabe ich ... |
Perigrame Figuuren, dii fon ainem auf epizükeln umlaufenden planeeten beshriiben weerden, näne ich perigrame. man ärwartet am ehessten inainander färflöchtene kraise zuu seen wii auf unserer figuur: Dass hoitige perigram hat fii formel 5,1,1.667/90/.2,-3,4 Beachten Sii dii dämoonishe masske ooben in deer mite. Äss feelt noch in deer baishpiilsamlunn. |
| Shraipfeela
weerden häufich sain. Sii shprächen nicht geegen Fooni, sondärn füür maine seeniile shusslichkait. Meilen Sii miir, wän Sii ainen gefunden haabn ooda auch nuur im zwaifel sint! Ich froie mich shoon auf dii fille posst. |
Ouldtaime(r)Auss deer autoogeshichte![]() Dass isst dii eersste autooreeklaame im Näsh(e)nel Ghiogrefik Mägesiin ('RAMBLER' 1909, 4 zil., 34 PS, füür $2250). Iir solten im laufe deer jaarzeente unzäälige andere folgen, dii nicht nuur dii äntwikelunn däs autoomoobiilss dookumäntiiren, sondärn auch deen zaitshtiil, deer deen waagen in ainer füür deen daamaaliigen kunden mööglichsst unwiidersteelichen waise daarzuustälen bemüüt waar. Man ämfindet, wass dass disain aussdrüken woltefiil doitlicher alss äss ain färbäulter ooder noi aufgemozter ouldtaimer färmaag. Deea
karosserii nach handält äss sich um ain dopel-faeton [-Phaeton], dass
um diise zait seer färbraitet waar. Dii bezaichnunn isst praktish imer mit
dopel- färknüpft. Wän dii hintere sizrai'e feelt nänen sii
sich eher klainwaagen ooda sälpsstfaara. Manche dopel-faetonss laufen auch
unter tuurenwaagen, waaren dan aaber - wii diiser rämbler hiir - weeniger
geshwunnen in deer formgeebunn. Dass apgerundet aufshwingende deer maisten
dopel-faetonss wurde häufich durch ain
üüberdiimänsjonaaless klapfärdäk untärstrichen.
Dii hinterbannk shaint ätwass höher alss dii fordere zuu liigen, wool
weegen däss fraieren blikss forauss. Fasst nii siit man ain färdäk geshlossen, soo dass dii fraage isst, wii wait dii eersste bannk üüberdäkt waar. Bai deen maissten limuusiinen unt landaulees saass deer faarer im fraien, zumindässt oone jeeden saitenshuz. Dass nääksste maal wil ich aaber doch ain dopel-faeton mit geshlossenem färdäk zaigen. Faeton waar deer shprösslinn däss sonengotess heelioss [Helios]. Wii dii untärneemunnnsslusstigen sööne sint, säzte er ess durch, ainen taak deen sonenwaagen zuu faaren. Dabai hätee eer fasst dii eerde in brant gesäzt, aaber Zoisss ärshluuk iih rächtzaitich mit ainem bliz. Hiir zikt sich dii analoogii zuu Iikaaruss, deem soon däss Däädaaluss. EEr kaam mit deem fääterlichen fluukaparaat zuu naa an dii sone unt färbrante. Ain faarzoik faeton zuu nänen - unt soo hiissen zuufoor shoon kutshen -isst äänlich oominööss wii ain fluukzoik Iikaaruss. |
Foonänglish ??Foon aignet sich auch zuur fooneetishen wiidagaabe främda shprachn. Nuua weerden dabai dii reegäln zuur wiidagaabe deer laute durch zaichen(kombiinaazjooen) zwäkmäässigerwais (z.T.) andärss gewäält weerden. Wän man fon sh apsiit, sint im foondotshen dii zaichen nach mööklichkait soo aussgesucht, dass ain doitsher sii richtich shpricht. im Ännlishen siit dass ganz andärss auss: män, wie im foondoitshen främtwort konfrontiirt deen ännländer mit deem unbekanten ä. Das a wirt eer aaber beraitss ä shprächen. dass kurze u oft a, dass lange u offt ju usw. Wän jee Foon füür ännlich umgesäzt wirt, sai dii waal deer laut-zaichen-reelazjoon iiren ännlishen shöpfern üüberlassen.Diie shraibunn ännlisher främtwörter im Foondoitshen wirt daafon aaber unberüürt blaiben. Sii ärmööklicht dem doitshen, auch wän eer däss ännlishen (fasst) unkundik isst aine waitauss adääkwaatere aussprache ännlisher wörter unt soogar täksste alss dii ännlishe rächtshraibunn. Dass kindärlliit Baa, baa, bläk shiip wääre inss foondoitsh ätwa soo zuu transskribiiren: Baa, baa, bläk shiip, häw juu äni wul? jäss, maasste(r), dhät wii häw, tuu bägs ful. an (Wan?) for mai maasste(r) änd uan for mai deim, bat nan for dhe naasstii boi, huu liws daun dhe lein ... |
| Ain proobleem deer doitshen rächtshraibunn
löösst Foon soo weenich wii (auch dii noie) Orto: getränt- unt
zusamenshraibunn: infraage - in fraage. aaber weenichsstänss ain seer bedoitändess Proobleem fält dabai wek: dii grooss- ooder klainshraibunn, z.b.. "im algemainen". Man neeme äss ainfach nicht soo wichtich -jeedenfalss in Foon - unt mache äss nicht zuur shtaatss'akzjoon - eebensoo wii dii bai shraipleerern alss kwäle deer shpizfindichkait üüberauss beliipte silbentrenunn. |
| Wän Si noch meer Foontäksste leesen wolen, kliken Sii hiir! |
fraktaale
|
| P Wiir zäälen: ainss, zwai, drai, fiir, fünf (fümf), säkss, siiben, acht, noin, zeen, älf, zwölf, draizeen . . ., zwanzich, ...hundert (hundärt, hundat), tausent (tausänt), miljoon, miljarde. 13 ..., 20, ... 100 1000, Million, Milliarde. Noinzeenhundertfiir'untsiipzich (-unsiipzich). 1974 Eersster (wässtdoitsh auch: ärsster), zwaiiter, driter(-är, -a), fiirter (wässtdoitsh: firter), Erster, zwaiter, dritter, vierter, säksster (-e, -ess), siibänter (shlächtdoitsh maisst siipta). sechster (-e,-es), siebenter. . |
|
Deer rädundanzfärlusst im Foondoitsh
äntshpricht deer geshprochenen shprache: |
Wapen Deen "gemainen
figuuren" , alsoo biltlichen daarshtälunnren wii deem shlüssel
Peetrii, steen in deer heraldik dii heerolzbilder geegenüüber, dii
nuur durch farbiige flächen gebildet weeerden. Baisspiil sai main halp
shärzhaftess priiwaatwapen. Deer blasioniirunn (wapenbeshraibunn) nach "in
root aine goldene linnke oobere äkshpitze " ooda auch nuur ainfach
"shrääklinnke shpize". . |
Zum Foonmenüü
Zum Menü
Varia
Zum
Stichwortverzeichnis
Dii ainzälnen baiträäge sint
dauärnd änderunnen unterworfen.